Punto de inflexión por Rosa Enríquez


Estar “onde está o desexo” e “onde se concede” ten algo de vertixe. É como deixarse ir, lanzarse ao núcleo do acontecer, en principio irrelevante, que nos atrapa. Cazar ou ser cazada. Amar ou ser amada. Noutros casos, ben seguro menos intensos, simplemente presenciar a vibración e pasar ao seu carón. Sen que esta poida afectarnos directamente. Observar entón que lle sucede ao resto de habitantes nocturnos. Ser voyeuse, ou voyeur, ten tamén o seu punto. Se non fose así non habería tantas persoas mirando. Velaquí a experiencia noctámbula dese itinerario polos bares nos que ser, estar e parecer conseguen diluírse e xorde a visión inesperada, ese punto exacto no que as luces de neón, que puntean a escuridade, fan certas concesións e colocan os nosos corpos no lugar que arelamos, ese no que podemos modificar a estrutura das cousas e permitir que un estraño afán nos envolva. Situármonos nese espazo invisíbel no que o desexo se concede faise difícil, mais é o que afirma Lucía Aldao ao final deste libro: “Estás onde está o desexo/ e onde se concede”. Tendo conta disto, se lemos o libro dende o final, veremos, no propio retroceso, o permiso que Aldao se concedeu a si mesma para regresar ao punto de eclosión inicial, isto é, acompañaremos, en certa medida, a voz da poeta nese periplo realizado á inversa que propiciou a construción deste libro, así é que viviremos a elaboración destas memorias dende o mesmo lugar do tempo no que se coloca a construtora do libro: o presente que vira o ollo do retrovisor e pon en marcha o imaxinario desas lembranzas para ordenalo, en principio cronoloxicamente. Emprego “en principio”, porque, talvez, o teña organizado en función das intensidades vividas. Ou daqueles momentos que, na súa memoria, foron o motor inicial, e, dende aí, ata os máis próximos ao presente da poeta. Iso si, para reagrupar estes recordos, subdividiu o libro en seis lugares de paso. Estes son: Velvet, Backstage, Rúa da Independencia -co mítico Bar de Juan-, Artillería e Estacada. Estes espazos nocturnos, moi populares na noite coruñesa, configuran un todo que foi estruturado así para atopar acomodo no papel. Tal foi a decisión da autora, que, moi sabiamente, quixo crear un fío que unise o que estaba separado. Ela mesma explicou isto nunha entrevista: “A verdade é que buscarlles unha casa aos poemas foi un exercicio ben interesante, moi diferente para min, porque eu nunca construíra un libro (…) O xeito que eu atopei para dispór os textos foi un paseo nocturno onde hai seis paradas cuns nomes que veñen xustificados pola temática dos poemas”. Moi atinada esta decisión, coido, porque ese percorrido polos diferentes escenarios da noite coruñesa é o fío que une o que, repito, estaba separado. Alén desta distribución textual, hai algo ben interesante que se pode aprezar coa lectura: a existencia de poemas devorábeis na intimidade lectora e outros en vivo e en directo nun recital. A existencia dos primeiros débese, como explica a poeta, á unha necesidade, experimentada nos últimos anos, de tocar o público lector no espazo privado asociado á tradicional lectura.


Supoño que esta necesidade xorde do proceso de evolución normal que todas as persoas vivimos, porque non estamos sempre colocadas nun mesmo lugar. Afortunadamente! Significa isto que abandone esa escrita máis propia da escenificación textual? En absoluto. Isto unicamente significa que a escritora decide amplíar o seu rexistro expresivo e incorporar nel elementos máis asociados ao que se deposita no papel que ao recitado. Daquela, os seus textos poderán ser desfrutados en privado. Sendo isto así, todas as que estamos afeitas a potencia da súa voz, sentiremos que tamén pode murmurar no noso ouvido cando non está presente. É como se nos deixase roubarlle os poemas, porque agora si temos a capacidade de os repetir nas nosas cabezas, e, nun intento de permanencia, egoísta pola nosa parte, facelos propios e habitalos. Hai neste egoísmo lector un pouso de inocencia, porque, sabémolo ben, é imposíbel habitar eses poemas. Nós, na nosa lectura, o único que conseguimos é adentrármonos nalgúns deses lugares que se nos propoñen no libro, e, ás veces, ver neles escenarios que nós mesmas coñecemos -o mítico bar de Juan, ou o Backstage!-, uns lugares nos que experimentamos sensacións similares coas que, nun proceso de identificación inevitábel, chegamos a vernos reflectidas. Que hai entón de vivido pola comunidade lectora nese paseo zombie? Hai sobre todo unha arela que clama, dende o máis profundo, a ansia de volver visitar certas sensacións, como a crenza nunha especie de inmortalidade que se experimenta na eclosión de impulsos que agroman na contemplación da fauna nocturna, da que nós tamén formamos parte nalgún tramo do tempo. Leremos pois versos punzantes que nos traerán á memoria o perigo de caer polo precipicio da desorientación, e esa emoción insólita e inesperada que, intepretabamos, procedía de fóra, isto é, dalgunha persoa que conseguía atraparnos. Cazar ou ser cazada?; Amar ou ser amada? ; Vivir a intensidade dun intre calquera, á beira doutro corpo, a maioría das veces descoñecido, ao que podiamos acoplarnos e case case amar un pouco?. Esa ilusión cegadora que o sexo imprimía na pel permitía xogar co desexo a un amor que non existía. Ou si, porque tamén podería ser que teñamos dado algo de amor no propio exercicio de nos ofrecer a cada descoñecido, ou descoñecida, que metiamos na nosa cama. Nesta cacería había un motor que nos conducía, en ocasións, a estrañas e torpes fuxidas cara a adiante, que Aldao sinala con precisión de entomóloga e que son ben reveladoras da súa audacia expresiva. Refírome, por exemplo, a versos demoledores e inquietantes coma este: “(…) porque, sostén Aldao,/ é máis que probable que vexamos unha punta/ pero que debaixo non haxa iceberg”. Ou estoutro: “Estabas avisada do desxeo do corazón tanto como dos glaciares”. Ou este máis: “Velaquí a fórmula da infiel:/ facer do desexo o valente termo que enche a boca das covardes./ Quen me dese equivocarme.” E o meu fragmento favorito: “Querer así/ parécese bastante a alguén que ama máis a alguén por/ como pronuncia o “s”/ ou a alguén que amaría máis a alguén/ se non fixese un círculo en vez dun punto enriba da letra “i”.

Escollo este fragmento como favorito, porque vexo nel a consciencia do poder enfeitizante dunha atracción, na que adoitamos ver ese “punctum”, un termo usado por Roland Barthes no seu ensaio sobre fotografía -“La chambre claire”- para facer visíbel o “inesperado” e “feo” que aparecía, sen ser buscado, nunha imaxe, e que, precisamente, segundo o francés, lle confería certo interese á devandita imaxe. Digamos que na rememoración desa fonte de inspiración do noso desexo hai tamén un “punctum”, isto é, un presunto defecto, algo que, en principio, carece de sensualidade, mais que aos nosos ollos adquire poder e forza. Ata tal punto que pode ser a boca desa enerxía amorosa ou odiosa que nos deixa varadas nun determinado lugar do que resulta difícil saír, malia todos os avisos. Non hai prevención posíbel, nin pílula que nos libere dese estado de secuestro e indefensión no que adoitamos colocarnos nese encontro co corpo do outro. Ou da outra. “Sostén Aldao/ que con premeditación e hipérbole cheirou a dor a anos de distancia”. Como se pode cheirar a dor e adentrarse igualmente nela? Esa é a gran pregunta. Cómpre ser unha atleta mental para substraerse desa chamada interna que nos convoca. Non sempre estamos listas para asumir e aceptar o fracaso. A maioría das veces a aceptación prodúcese porque se fai inevitábel. Non tanto polo talento que teñamos niso de ter unha visión clara sobre o perigo co que andamos a coquetear. Cousas que pasan. Cousas das que todas temos aínda moito que aprender.

Que hai de marabilloso entón neste libro de Lucía que tanto tardou en chegar? A potencia e naturalidade expresiva desa voz que fala dende o centro do estómago, que pode romperse con cada berro silenciado, con cada renuncia, con cada desilusión, e reconstruírse despois da fraude. Hai tamén momentos máis doces que parecen adobiados dunha breve nostalxia, porque a nostalxia na voz de Aldao sempre é breve, e isto é o que, ao meu ver, a fai máis interesante, porque non nos paraliza. Escribo isto na medida en que creo que ollar cara ao pasado provoca ese efecto en nós , así é que pode roubar a enerxía necesaria para vivir o presente. Talvez por iso, Lucía Aldao escriba que “(…) cando queres saber que será de ti/ que será dese bicéfalo (por dicir un número)/ que dorme na túa cama e pasea cos teus pés e actualiza o teu estado/ improvisas unha biografía dos últimos anos e ves que si/ que sabes entreterte ben/ que non che vai morrer de vella a nena...”, porque entende que aquilo que foi non nos define. Hai moito máis. O presente, por exemplo. Os múltiples lugares nos que podemos abrir os puños - “O poema empezou a moito tempo/ Eu levaba un puño no corazón/ e o feito de contar con dúas mans esquerdas non me permitía suplicar”- e deixar que nos vexan tal e como somos. Así é Lucía Aldao: unha voz aguerrida, un golpe na mesa, unha caricia lanzada dende dentro, como quen non quere a cousa. Recibímola entón con gusto no papel. 

Aldao, L., Todo isto antes era noite, Apiario, 2018 








Punto de inflexión por Rosa Enríquez  Punto de inflexión por Rosa Enríquez Reviewed by segadoras on 08:58:00 Rating: 5

Ningún comentario:

Con tecnoloxía de Blogger.